Nhà thơ Gia Dũng viết về Hàn Mặc Tử cũng với niềm tiếc thương trân trọng xót xa như thế, ở một góc nhìn có thể không khác, nhưng là một góc cảm khác, một cách cảm khác:
Có ai hiểu đêm nay ta đọc Tử
Trăng mười tư vỡ vụn ở ngang đầu
Có ai biết đêm nay ta khóc Tử
Thắp hương rồi không biết cắm vào đâu?
Rõ là tác giả không phải đang ngồi đang đứng bên mộ Hàn mà thắp hương tưởng nhớ một người đã có nhiều người nhớ, đã có nhiều người thương. Tác giả đọc thơ Hàn hiểu tâm sự Hàn, tài năng Hàn qua hồn chữ. Nghĩa là tác giả không phải đối diện trước phần xác mà đang đối diện với phần hồn của thi nhân, trò chuyện với hương hồn thi nhân qua hồn chữ, đồng nghĩa với hồn người. Bốn dòng thơ, mà có hai câu hỏi tu từ, ở hai cấp độ và ngữ nghĩa khác nhau: “Có ai hiểu / Có ai biết”…Hai câu hỏi tu từ dồn dập, nhưng lại hiện rõ một không gian, một thời gian hiện thực và một tâm trạng thổn thức đến nao lòng. Đêm khuya thanh vắng, đọc thơ Hàn, cảm thấy như “trăng mười tư đang vỡ vụn ngang đầu”. Sao không phải là trăng rằm hay trăng mười sáu? Có thể là trăng thực, nhưng cũng có thể là trăng ảo, chưa chín chưa tròn, như Trăng- Hàn- Mặc- Tử chẳng hạn! Hình như tấm lòng người sau cũng như đang “vỡ vụn” ra biết bao cảm xúc mãnh liệt, tan chảy thành nước mắt xót thương cho một tài hoa bạc mệnh. Nhưng thắp hương rồi mà “không biết cắm vào đâu”…Thực đấy, nhưng mà ảo đấy! Và đó cũng chính là chỗ linh diệu của cõi thơ!
Cắm vào trăng -Tử ơi trăng đã vỡ
Cắm vào thơ -thơ chỉ một điệu sầu
Có lẽ, đây là hai câu thơ hay nhất trong bài, cũng là tâm điểm của tứ thơ, là hồn vía của bài thơ. Tôi cho rằng hai câu thơ trên đây của Gia Dũng xứng đáng được viết vào giải lụa thơ để thả lên trời trong ngày thơ Nguyên tiêu ở Văn Miếu mà không cần phải bàn cãi làm gì!
Một người đến sau, đến muộn, “đến lỡ”đang rưng rưng nghiêm cẩn trước Hồn thơ Tử mà thắp nén tâm nhang, thắp cho “cả xưa sau”, nghĩa là cho cả cõi vĩnh hằng. Hai câu cuối, cũng là hai câu thơ tả thực. Cũng có thể, và cũng không nhất thiết phải là một ly rượu có thật, nhưng tình giao cảm là có thật. Nhưng đó là một ly rượu được ảo hoá, được thể hiện bằng thủ pháp khoa trương, hợp lý và hợp tình:
Ly rượu đắng rót tràn trăng với gió
Nâng ngang mày ta cùng Tử chung đau.
Cũng là hai câu thơ tuyệt bút! “Ly rượu đắng rót tràn trăng với gió”, chất liệu thơ không mới, nhưng nó lại mới ở chỗ đắc địa. Ngôn ngữ và hình ảnh, vốn là của chung thiên hạ, nhưng khi đặt vào đúng chỗ của nó, thì lại là sở đắc của một nhà. Thi sỹ có tài, phải xem ở chỗ ấy.
Gia Dũng đã thành công với một bài thơ nổi tiếng ở thời chống Mỹ. “Bài ca Trường Sơn” được phổ nhạc và đã đi cùng năm tháng như một bài ca bất hủ. Nhưng đó là cảm hứng công dân, cảm hứng thời đại rộng lớn và tráng liệt. Với “Hàn Mặc Tử”, Gia Dũng lại “ghi điểm” ở một đề tài giầu tính nhân văn . Có thể nói không ngoa rằng, đó mới thực sự là Gia Dũng!..
